რა არის და რისგან შედგება მეტყველების აპარატი?

22 ივნისი 2023

მეტყველების აპარატი  წარმოადგენს ურთიერთდაკავშირებულ ორგანოთა  სისტემას, რომელიც პასუხისმგებელია ბგერების წარმოქმნასა და მეტყველების კონსტრუქციაზე. მეტყველებიის აპარატი შედგება რამდენიმე განყოფილებისა და სხვადასხვა ფუნქციის მქონე ორგანოსაგან. იგი მოიცავს სასუნთქ ორგანოებს, მეტყველების აქტიურ და პასიურ კომპონენტებს, ტვინის ელემენტებს. სასუნთქი ორგანოები განსაკუთრებით მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ მეტყველების პროცესში, რადგან ბგერები ამოსუნთქვის გარეშე, ვერ წარმოიქმნება. დიაფრაგმის შეკუმშვითა და ნეკნებს შორის არსებული კუნთების დაჭიმვის შედეგად ხდება ინჰალაცია - შესუნთქვა, ხოლო  რელაქსაციის დროს - ამოსუნთქვა. შედეგი კი არის კონკრეტული ბგერა, ხმა რომელიც ყველა ადამიანისათვის ინდივიდუალურია. აქტიური ორგანოების გარდა, ხმისა და მეტყველების განვითარებაში, არანაკლებ მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ პასიური ორგანოები, რომელიც დიდი მობილურობით არ გამოირჩევიან. ესენია:

• ყბის რეგიონი (სასა, ლოყები, ყბის ძვლები და კბილები);
• ცხვირის ღრუ;
• ხორხის ორგანო;
• ფარინქსი და ალვეოლი (ფილტვები).

რა კავშირშია ჯანსაღი კბილები და მეტყველების აპარატი? 

როგორც უკვე ვახსენეთ, სასა, ლოყები, ყბის ძვლები და კბილები პირის ღრუს, შესაბამისად კი, მეტყველების აპარატის შემდაგენელი ნაწილებია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობს არტიკულაციის პროცესის სწორ წარმართვაში. რაც უფრო ჯანსაღია ადამიანის პირის ღრუ, მით უფრო სწორად ვითარდება მისი სამეტყველო აპარატი. სწორედ ამიტომ, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვიზრუნოთ ჩვენი კბილების ჯანმრთელობაზე, რეგულარულად დავეგმოთ ვიზიტი სტომატოლოგთან და საჭიროების შემთხვევაში, ჩავიტაროთ სათანადო მკურნალობის კურსი. ყველაზე მნიშვნელოვანი, მეტყველების აპარატის ჯანსაღი ფუნქციონირებისათვის, რა თქმა უნდა, ადენტიის მკურნალობაა. გარდა იმისა, რომ უკბილობის დროს, პაციენტს უჭირს ბგერების სწორად წარმოთქმა, ასევე არასწორად ხდება ყბის კუნთების სტიმულირება. პაციენტი, ქვეცნობიერად იმ ყბის მხარეს ტვირთავს, რომელ მხარესაც არ აქვს კბილის დანაკლისი. შესაბამისად, დროთა განმავლობაში, ხდება  სახისა და ყბის კუნთების მხოლოდ ერთი ნაწილის სტიმულირება, ამ მხარეს კუნთი ტონუსშია, ხოლო მეორე მხარეს (იმ მხარეს სადაც პაციენტი ერიდება ღეჭვას) პირიქით, კუნთი დროთა განმავლობაში ატროფირდება და ზომაში მცირდება. ყოველივე ზემოაღნიშნულის ერთობლიობა იწვევს სახის ასიმეტრიას, რაც, თავის მხრივ აისახება სამეტყველო აპარატზე და წარმოთქმული ბგერების ჟღერადობაზე. მეტყველების პრობლემას, ზრდასრულებსა და განსაკუთრებით მოზარდებში იწვევს ასიმეტრიული კბილთა მწკრივი. სწორედ ამიტომ, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სათანადო ყურადღება მიექცეს ორთოდონტიულ მკურნალობას. ორთოდონტიული მკურნალობის მიზანია პირის ღრუს ესთეტიკის გაუმჯობესება, ფუნქციის ნორმალიზება და უკვე მიღებული შედეგის გამყარება. არა მარტო ღიმილის ვიზუალური ეფექტის გასაუმჯობესებლად და ორთოდონტიული პრობლემების მოსაგვარებლად, არამედ ბგერებისა და სიტყვების წარმოთქმის ნორმალური ფუნქციის ჩამოსაყალიბებლად, მშობლები  ხშირად მიმართავენ ორთოდონტს და მათიპატარებისთვის ირჩევენ ბრეკეტებით მკურნალობას და კბილის რკალის გასწორებას.

გნათოლოგია და მეტყველების აპარატი

გნათოლოგია (Gnathology)  სტომატოლოგიის ერთ-ერთი თანამედროვე დარგია, რომელიც ყბის, კბილთა სისტემის ორგანოებისა და ქსოვილების ურთიერთკავშირს შეისწავლის. მეცნიერება, რომელიც სწავლობს ყბის და კბილების სისტემის ფიზიოლოგიურ მახასიათებლებს, მჭიდროდ არის დაკავშირებული სტომატოლოგიის ყველა სხვა დანარჩენ დარგთან, იქნება ეს ორთოდონტია, ორთოპედია თუ სხვა მრავალი მიმართულება. გნათოლოგიის წესების გათვალისწინებულია ნებისმიერი სახის სტომატოლოგიური მკურნალობის პროცესში. ნებისმიერი ოკლუზიური რეკონსტრუქციის მთავარ საწყის რგოლს - გნათოლოგიური მკურნალობა წარმოადგენს. ამას გარდა, გნათოლოგიური მკურნალობის აუცილებლობა შეიძლება დადგეს მაშინაც, როდესაც პაციენტს პრობლემა აქვს არა კბილებთან და პირის ღრუს ქსოვილებთან, არამედ მეტყველების აპარატთან დაკავშირებით. ხშირია შემთხვევები, როდესაც პაციენტი ვერ ახერხებს სწორად წარმოთქვას ბგერები, რადგან მისი ყბის ძვლები არასწორადაა განვითარებული ან ტრავმის შემდგომ მოხდა მათი არასწორი შეხორცება.  გნათოლოგიური მკურნალობის საჭიროების მქონე პაციენტებში, ყბისა და  კბილთა სისტემის ორგანოებისა და ქსოვილების პრობლემებმა, რომლებიც, თავის მხრივ, წარმოქმნის მეტყველების პრობლემასაც, შესაძლოა მრავალი  სხვადასხვა სიმპტომით იჩინოს თავი. ესენი შეიძლება იყოს:  დაჭიმულობა სახისა და სახსრის მიდამოში, პირის გაღების შეზღუდვა, თავის ტკივილი (დილით), ტკივილი საფეთქელსა და ქვედა ყბის სახსრის მიდამოში.

ბლიც დენტალი - კახაბერ ხარებავას კლინიკა გირჩევთ სრულფასოვნად გამოიკვლიოთ თქვენი პირის ღრუ და მეტყველების აპარატი. პრობლემის აღმოჩენის შემთხვევაში კი, დაუყოვნებლივ მიმართოთ პროფესიონალს, რომელიც დაგეხმარებათ, არა მარტო დაიბრუნოთ ჯანსაღი და მომხიბვლელი ღიმილი, არამედ აღადგინოთ თქვენი ყბა სახის სისტემის ფუნქცია სრულად და დატკბეთ სრულფასოვანი, ჯანსაღი ცხოვრების რიტმით.